Obrona Lwowa 1918-1919

Obrona Lwowa 1918-1919

Kiedy jesienią 1918 r. dobiegała końca I wojna światowa Polacy wiedzieli już, że po 123 latach niewoli pojawiła się olbrzymia szansa na odzyskanie niepodległości. Mieszkający we Lwowie i Galicji Wschodniej Polacy byli przekonani, że tereny te także wejdą w skład odradzającego się państwa polskiego. Zwłaszcza, że ziemie te związane z były z Polską od czasu panowania Kazimierza Wielkiego. Lwów był zaś najważniejszym obok Warszawy, Krakowa, Poznania i Wilna ośrodkiem polskiej kultury i nauki. Podobnie jak Polacy, także Ukraińcy dążyli do uzyskania własnego państwa a w jego granice chcieli włączyć całą Galicję Wschodnią aż po rzekę San. We Lwowie, który był największym miastem na spornych terenach, przeważali Polacy, stanowiący tutaj większość. Według spisu ludności z 1910 r. Lwów liczył 206 tysięcy mieszkańców. Z tego 51% to Polacy, 28% Żydzi i 19% Ukraińcy.

Walki polsko-ukraińskie o Lwów rozpoczęły się nad ranem 1 listopada 1918 r. Oddziały ukraińskie w sile około 1500 żołnierzy, uprzedzając polską akcję, opanowały o świcie większość gmachów publicznych we Lwowie. Wśród nich dworce, koszary oraz ratusz, na którym zawisła żółto-niebieska, ukraińska flaga. Polacy zostali całkowicie zaskoczeni, zasnęli w polskim Lwowie, a obudzili się w ukraińskim. Jednak już po kilku godzinach zaczęła się organizować polska obrona, która w pierwszych godzinach liczyła kilkuset uzbrojonych żołnierzy. Dowództwo obrony Lwowa objął najstarszy rangą wojskowy w mieście, kapitan Czesław Mączyński. Szybko tworzyły się nowe oddziały zasilane przez ochotników, którzy zgłaszali się do punktów werbunkowych. Wśród ochotników byli żołnierze legionów, Polacy zwolnieni z armii austriackiej a także cywile. Znaczącą grupę ochotników stanowiły słynne lwowskie Orlęta: studenci, uczniowie, lwowskie batiary i harcerze. To dzięki ich bohaterstwu i poświęceniu Ukraińcom mimo przeważających sił nie udał się opanować całego Lwowa. Jako pierwsza, około godziny dziesiątej, opór Ukraińcom stawiła Szkoła Sienkiewicza przy ul. Polnej, gdzie stacjonował oddział kapitana Zdzisława Tatar-Trześniowskiego. Wyróżniły się też oddziały kapitana Mieczysława Boruty-Spiechowicza, porucznika Jana Schramma (który 2 listopada zdobył dworce Główny i Czerniowiecki), porucznika Romana Abrahama oraz porucznika Ludwika Wasilewskiego, który opanował gmach Politechniki i koszary na Wulce. Zażarte walki trwając do 5 listopada zakończyły się ustabilizowaniem frontu, który wyznaczała linia: Kulparków – Szkoła Kadetów – cmentarz Stryjski – Reduta Piłsudskiego (seminarium greckokatolickie) – park Kościuszki – Wzgórze św. Jura – ul. Bema – stacja na Kleparowie – lotnisko na Lewandówce. Ciekawostkę stanowi fakt, że greckokatolicka katedra św. Jura (Jerzego) znalazła się w części miasta kontrolowanej przez Polaków, zaś katedra łacińska pozostawała pod kontrolą ukraińską. Obrońcy Lwowa nie mogli na razie liczyć na nadejście pomocy z głębi Polski, która pogrążona była w chaosie, wynikającym z istnienia kilku ośrodków władzy w Warszawie, Krakowie i Lublinie. Zajęcie przez Ukraińców Przemyśla w dniu 4 listopada jeszcze bardziej skomplikowało sytuację polskich obrońców Lwowa. Następny etap walk trwał od 6 do 19 listopada. Pierwsi działania zaczepne rozpoczęli Polacy, jednak nieudany atak na centrum miasta z 9 listopada przyczynił się do przejęcia inicjatywy przez Ukraińców. Od 13 listopada rozpoczęły się ukraińskie ataki na polskie pozycje a krytycznym momentem był atak na Szkołę Kadetów oraz Park i Cmentarz Stryjski w dniu 17 listopada. Po krwawych walkach Ukraińcy zostali odparci i obie strony zgodziły się na zawarcie rozejmu do 21 listopada. W czasie gdy trwały walki we Lwowie, wysłane z Krakowa polskie oddziały w sile około 400 żołnierzy wyzwoliły 11 listopada Przemyśl. Zajęcie Przemyśla umożliwiło polskiemu dowództwu zorganizowanie i wysłanie koleją odsieczy dla Lwowa. Na czele liczących ponad 1300 żołnierzy oddziałów stanął ppłk. Michał Karaszewicz-Tokarzewski. Ryzykowna wyprawa przez tereny kontrolowane przez Ukraińców zakończyła się powodzeniem. Odsiecz dotarła do Lwowa 20 listopada wieczorem i jeszcze tego samego dnia Tokarzewski przejął komendę nad połączonymi polskimi siłami. Polskie oddziały zostały podzielone na dwie grupy uderzeniowe i miały zaatakować ukraińskie pozycje 21 listopada kiedy upływało zawieszenie broni. Atak nastąpił o godzinie 8 rano. Zgrupowanie południowe dowodzone przez kapitana Borutę-Spiechowicza zajęło Pohulankę i dworzec Łyczakowski. Nie powiódł się tylko atak na silnie bronioną Górę Jacka. Znacznie gorzej wyglądała sytuacja zgrupowania północnego, którego atak załamał się na Zamarstynowie, gdzie zacięty opór stawili strzelcy siczowi i Kozacy Nadnieprzańscy. Mimo, że polska ofensywa nie zakończyła się pełnym sukcesem, zdający sobie sprawę z coraz trudniejszego położenia Ukraińcy, wycofali się ze Lwowa w nocy z 21 na 22 listopada. Nad ranem do Śródmieścia wkroczyły polskie oddziały porucznika Abrahama, które zawiesiły biało-czerwoną chorągiew na ratuszu. Po trzech tygodniach walk Lwów był wolny.

w.kossak obrona cmentarza    lwow-nasz
  Orlęta - obrona cmentarza, mal. Wojciech Kossak Plakat propagandowy

Wyzwolenie Lwowa nie oznaczało wcale końca walk z Ukraińcami, których oddziały otoczyły miasto i nieprzerwanie je ostrzeliwały. Łączność Lwowa z resztą kraju zapewniała jedynie linia kolejowa do Przemyśla kontrolowana przez polskie oddziały. Ukraińcy kilka razy przerywali połączenie kolejowe a 27 grudnia 1918 r. byli blisko opanowania miasta kiedy to wdarli się na Łyczaków i Persenkówkę. Sytuacja miasta poprawiła się dopiero po ustaniu powstania wielkopolskiego i przerzuceniu polskich oddziałów pod dowództwem generała Wacława Iwaszkiewicza do Galicji Wschodniej. Do 29 marca Lwów został odblokowany a o sukcesie polskim na froncie ukraińskim zdecydowało przybycie z Francji doskonale wyekwipowanych oddziałów Błękitnej Armii generała Józefa Hallera. Walki zakończyły się w połowie lipca 1919 r. a Ukraińcy zostali wyparci za rzekę Zbrucz.

Creative Image Slider

35,10,0,50,1
25,600,60,1,3000,5000,25,800
90,150,1,50,12,30,50,1,70,12,1,50,1,1,1,5000
0,2,1,0,2,40,15,5,2,1,0,20,0,1
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona
Dzień Patrona